Gezonde kinderen, gezonde stad

Wetenschap in de praktijk

Vanaf het prilste begin een zwangerschap volgen. En dan niet eentje, maar tienduizend tegelijk: dat is Generation R Next, een uniek en longitudinaal onderzoek aan het Erasmus MC. Onderzoek op deze schaal is nog niet eerder uitgevoerd. Het doel is simpel: een gezonde nieuwe generatie Rotterdammers. 

Afbeelding: 


NAAM:
Vincent Jaddoe
LEEFTIJD: 43
STUDIE: PhD Epidemiology / Pediatrics, Doctor of medicine Leiden
CARRIERE: Professor of Pediatric Epidemiology, Pediatrician

 

Een speciale vleugel van het Erasmus MC-Sophia Kinderziekenhuis is voor Generation R ingericht. Bij de wachtkamer kunnen gezinnen zich melden, verderop in de gang is de kamer van de projectleider prof.dr. Vincent Jaddoe. Generation R loopt al vijftien jaar. Aanvankelijk waren er tienduizend kinderen aangemeld, ongeveer zevenduizend daarvan doen nog steeds mee. Voor het onderzoek werd de gezondheid gemeten van vanaf de zwangerschap tot nu, om te kijken hoe gezondheid bij kinderen verbeterd kan worden en welke zaken een rol spelen. In de wachtkamer is een kinderspeelhoek te vinden, maar de zevenduizend deelnemende kinderen zijn momenteel rond de dertien jaar oud. Ze zullen eerder met hun smartphone in de wachtkamer zitten. ‘Generation R gaat puberen!’ lezen we op de website www.generationr.nl. De tot nu toe gevonden resultaten zijn er ook te lezen.

Kinderwens
Wat blijkt: de gezondheid en leefstijl van de ouders heel vroeg in de zwangerschap, of zelfs daarvoor, kunnen gevolgen hebben voor de groei en ontwikkeling van een kind. Soms blijkt het verband pas na lange tijd. ‘We weten dat de helft van de vrouwen nog weleens alcohol drinkt ­tijdens een zwangerschap. Bij de geboorte zie je de effecten hiervan niet meteen, maar soms wel jaren later,’ legt Vincent Jaddoe uit. Daarom ligt bij het vervolgonderzoek Generation R Next de focus op de vroege zwangerschap. Zo worden er meerdere 3D-ultrasounds gemaakt in het eerste trimester, en vragenlijsten afgenomen om informatie te krijgen over de gezondheid en leefstijl van de aanstaande ouders. Aan de pilot van het vervolgonderzoek doen nu ruim zeshonderd vrouwen met een kinderwens mee. Het doel is om uiteindelijk tienduizend ­vrouwen en hun partners te volgen. Door zwangerschappen vanaf het allereerste begin te bekijken en ook de kinderen te blijven volgen, zouden betere conclusies getrokken kunnen worden over kindergezondheid en ontwikkeling later. En over zwanger worden: waarom lukt het de ene vrouw gemakkelijker dan de andere? Onderzoek met dit hoge aantal deelnemers en gedurende zo’n lange periode is uniek in de wereld. De studie­opzet van Generation R Next is nooit eerder op deze schaal succesvol uitgevoerd.

Gratis 3D-ultrasounds
Dat het zal lukken om tienduizend vrouwen te vinden, weet Jaddoe zeker. ‘Het voordeel is dat we gebruik kunnen maken van de bekendheid van het vorige onderzoek, Generation R. Bovendien is de locatie van het Sophia Kinderziekenhuis handig, ­middenin de stad. En we werken al samen met verloskundigen.’ Deelnemende vrouwen met een kinderwens krijgen vanaf het begin van hun zwangerschap extra metingen en ultrasounds – gratis – dat is voor velen een drijfveer om mee te doen. Arts-onderzoeker Dionne Gootjes is betrokken bij het ­onderzoek op de afdeling echoscopieën. ‘We maken op verschillende momenten ultrasounds: van ­tevoren, en in de zwangerschap bij zeven, negen, elf en bij dertig weken. We willen de groei en ontwikkeling vanaf het eerste begin in de gaten houden. We komen niet in plaats van de reguliere zorg, maar als extra. Van de deelnemende vrouwen horen we dat ze het leuk vinden om op deze manier hun kindje vaak te zien, eerder en vaker dan via de verloskundige.’ Het doel is: een goed beeld krijgen van de gezondheid van ouders in relatie tot de ontwikkeling van hun (ongeboren) kind. Gootjes: ‘Bij een ultrasound zoeken we niet ­specifiek naar afwijkingen. Bij longitudinaal onderzoek weet je van tevoren nog niet precies welke factoren je uiteindelijk wilt gaan onderzoeken. In dit stadium verzamelen we vooral informatie. Als we iets zien dat we verdacht vinden, kunnen we uiteraard direct met een gynaecoloog overleggen.’

 ‘Van de deelnemende vrouwen horen we dat ze het leuk vinden om dankzij de ultrasounds hun kindje vaak te zien’

Het begin is belangrijk
‘Uiteindelijk worden er ook interventies toegepast,’ vult Vincent Jaddoe aan. En hij legt uit: mensen denken soms dat alcohol drinken in het begin van een zwangerschap weinig invloed heeft, maar eigenlijk zijn die eerste twaalf weken cruciaal. ‘In de eerste weken veranderen twee cellen in een mini-organisme. Alle organen worden aangemaakt in de eerste twaalf weken. Problemen die we kunnen tegenkomen bij de geboorte zoals hoge bloeddruk of obesitas, kun je soms terugleiden naar dat begin. Daarom is dit onderzoek zo belangrijk, en daarom willen we ook ­interventies doen.’ Door vrouwen die graag zwanger willen worden bepaalde adviezen te geven, kan de gezondheid van de kinderen van de toekomst verbeteren. Over een jaar wordt begonnen met deze interventies – denk aan een groep met normale routinezorg en een groep die specifieke adviezen krijgt. Mensen opdragen om hun leefstijl of eetpatroon te veranderen is moeilijk, geven de onderzoekers toe, maar als er één moment is waarop mensen toch vatbaar zijn voor adviezen, is het wel rondom een zwangerschap. Jaddoe: ‘Omdat alle mensen toch liever een gezond kind willen.’

Vier thema’s
Maar wat is gezondheid? Uit de puzzel van duizend dingen die een rol kunnen spelen bij de gezondheid van vader, moeder en kind, zijn bij het onderzoek Generation R Next vier thema’s gekozen om in de toekomst interventies op toe te passen. Allereerst wordt er gekeken naar leefstijl en hier binnen naar de meest schadelijke (en bekende) invloeden zoals alcohol, roken en drugs. Dan is er het tweede thema: voeding. Jaddoe: ‘Uit onderzoek weten we al dat veel glucose – suiker – schadelijk is voor een ongeboren baby, die past zich daarbij aan.’ Het derde thema is stress. Ook hiernaar wordt nadrukkelijk gekeken in het onderzoek. Bij interventie zullen er mindfulness-trainingen worden aangeboden. Depressiviteit of angst heeft namelijk nadelige gevolgen voor de gezondheid van een baby. Het vierde thema speelt pas vanaf de geboorte: opvoeding en omgang met het kind. De professor vertelt: ‘Als je niets aan stress doet maar wel aan de andere dingen, heeft het nog geen zin. Je moet ze echt allemaal aanpakken.’

Rotterdam: een uitdaging
Rotterdam is een interessant gebied, omdat het volgens de onderzoekers een zeer uitdagende stad is. Denk aan de verschillende bevolkingsgroepen, aan etnische en ook sociale diversiteit en ongelijkheid. Er zijn gezinnen waar alle problemen clusteren: ze hebben minder toegang tot gezondheidszorg, roken of drinken alcohol en pakken adviezen van een verloskundige niet op. Vincent Jaddoe: ‘Kennelijk zijn we met zijn allen niet in staat om bepaalde vrouwen te bereiken. Dat willen we graag veranderen. Juist de vrouwen die het meest kwetsbaar zijn, willen we bereiken. Om hun gezondheid en daarmee die van hun kinderen positief te beïnvloeden.’

Erin geloven
Het Erasmus Trustfonds heeft een belangrijke rol gespeeld bij de financiering van het eerste onderzoek, Generation R. Inmiddels zijn er genoeg subsidieverstrekkers die het belang en de kracht ervan inzien en kan Generation R zijn eigen broek ophouden. Bij Generation R Next is dit opnieuw een uitdaging. Jaddoe: ‘Voor dit soort onderzoek, waarbij we pas over vier of vijf jaar de eerste resultaten ­zullen hebben, is het lastig om financiering te krijgen. Als het eenmaal loopt, zijn er wel fondsen die willen meewerken. Maar iets van de grond krijgen dat niet direct iets oplevert, daar moeten mensen echt in geloven. We hebben mensen nodig die het belang hiervan inzien voor Rotterdam, voor de ­universiteit en voor de gezondheidszorg in het algemeen.’ De onderzoekers zelf zien het belang heel duidelijk. Vincent Jaddoe vervolgt: ‘Hier in het Erasmus MC zie ik elke dag baby’s geboren worden, samen met alle problemen die daarbij kunnen bestaan. Ik wil graag meewerken aan het voorkomen van die problemen.’ Voor de universiteit een kans zich te onderscheiden: dit onderzoek is nergens ter wereld gedaan. Arts-onderzoeker Dionne Gootjes voegt toe: ‘Ik vind het ­bijzonder dat ik kan meewerken aan een onderzoek dat werkelijk kan leiden tot nieuwe inzichten, en gezondere kinderen in de toekomst.’ 

TEKST: Pauline Bijster
ILLUSTRATIE: Erik Kriek
FOTO Vincent Jaddoe: Erasmus MC ©


 

 

MEEDOEN AAN GENERATION R NEXT
Je kunt jezelf met een kinderwens aanmelden via de website: 
www.generationr.nl/next.
Financieel bijdragen aan dit bijzondere onderzoek is ook mogelijk, 
via https://donate.eur.nl.